Chúng ta đang dạy con điều gì qua cách mình hành xử mỗi ngày?

Trẻ con không lớn lên bằng những lời dạy suông, mà bằng cách chúng nhìn người lớn sống mỗi ngày. Từ cách cư xử nơi công cộng đến thái độ trong gia đình, người lớn đang vô tình trở thành “bài học sống” đầu tiên và lâu dài nhất của con trẻ.

Nhiều người lớn thường nghĩ rằng dạy con là phải nói cho thật nhiều điều đúng. Nào là phải lễ phép, phải biết xin lỗi, phải sống tử tế, phải tôn trọng người khác. Nhưng có một sự thật ít ai chịu nhìn thẳng: trẻ con học từ những gì chúng thấy còn nhiều hơn những gì chúng nghe.

Một đứa trẻ có thể nghe cha mẹ dạy về sự lịch sự, nhưng nếu mỗi lần ra đường người lớn chen lấn, vượt đèn đỏ, lớn tiếng cãi vã hay tỏ thái độ khó chịu với người phục vụ, thì bài học thật sự không nằm trong lời dặn dò, mà nằm ở cách người lớn sống khi không nghĩ rằng con đang nhìn.

Trẻ con không có thước đo đạo đức sẵn có. Chúng dùng người lớn làm chuẩn. Khi thấy người lớn nói một đằng làm một nẻo, chúng không tự nhiên hiểu đâu là đúng. Chúng chỉ hiểu rằng: hành xử như vậy là bình thường.

Một đứa trẻ ngồi sau xe máy, nghe cha mẹ chửi bới vì bị tạt đầu giữa đường. Hay một đứa bé đứng cạnh quầy thanh toán, nhìn người lớn cố cãi để khỏi trả thêm vài nghìn đồng. Những khoảnh khắc rất nhỏ đó, người lớn có thể quên ngay, nhưng trẻ con thì nhớ rất lâu. Với chúng, đó không phải là chuyện bực tức nhất thời, mà là cách người trưởng thành xử lý mọi việc trong cuộc sống.

Có những gia đình rất chú trọng chuyện học hành của con, nhưng lại xem nhẹ cách nói chuyện trong nhà. Cha mẹ quát mắng nhau trước mặt con, buông lời nặng nhẹ khi bực tức, trút áp lực công việc lên những cuộc đối thoại hằng ngày. Rồi sau đó lại trách con nóng tính, dễ cáu gắt, thiếu kiên nhẫn. Nhưng trẻ con đâu tự nhiên như thế. Chúng chỉ đang phản chiếu môi trường mình sống.

Ở nơi công cộng cũng vậy. Một người lớn có thể dạy con phải xếp hàng, nhưng lại tìm cách chen lên trước khi thấy chỗ trống. Có thể nhắc con phải giữ trật tự, nhưng chính mình lại nói chuyện ồn ào giữa không gian chung. Có thể bảo con không được nói dối, nhưng lại dặn con trả lời điện thoại rằng “mẹ không có ở nhà” để tránh một cuộc gọi không muốn nghe.

Những điều đó diễn ra quá quen đến mức người lớn không còn thấy mình đang gửi đi một thông điệp rất rõ ràng: luật lệ chỉ áp dụng khi tiện cho mình. Và khi đứa trẻ lớn lên với niềm tin đó, xã hội sẽ phải trả giá bằng chính cách con người đối xử với nhau.

Điều đáng nói là trẻ con không học bằng lý lẽ phức tạp. Chúng học bằng cách bắt chước. Chúng nhìn cách người lớn phản ứng khi gặp chuyện không như ý, nhìn cách đối xử với người yếu thế hơn, nhìn thái độ trước sai sót của người khác. Mỗi lần người lớn buông một câu miệt thị, coi thường ai đó, hay dùng quyền lực để lấn át thay vì lắng nghe, là một lần trẻ con học thêm cách làm tổn thương người khác mà không thấy áy náy.

Trẻ con không tự nhiên trở thành vấn đề của xã hội; chúng chỉ lớn lên từ chính cách xã hội đang sống trước mắt chúng mỗi ngày.

Rồi đến khi đứa trẻ lớn lên, người ta lại hỏi vì sao giới trẻ thiếu kiên nhẫn, dễ nổi nóng, thờ ơ với người xung quanh. Ít ai tự hỏi: có phải chúng chỉ đang lớn lên từ những hình ảnh rất quen thuộc mỗi ngày?

Không ai hoàn hảo, và cũng không ai có thể lúc nào cũng cư xử đúng mực. Nhưng điều khác biệt nằm ở chỗ người lớn có dám nhận sai trước mặt con hay không. Một lời xin lỗi chân thành, một lần thừa nhận mình đã nóng nảy, một hành động sửa sai sau đó – đôi khi còn là bài học mạnh mẽ hơn cả trăm lời dạy đạo đức.

Trẻ con không cần cha mẹ hoàn hảo. Chúng cần những người lớn biết sống có ý thức về ảnh hưởng của mình. Bởi trong mắt con, mỗi hành động của cha mẹ đều là “cách người trưởng thành nên sống”.

Giáo dục không chỉ nằm ở trường học. Nó bắt đầu từ bàn ăn gia đình, từ cách nói chuyện trong nhà, từ thái độ khi bước ra đường. Mỗi ngày, người lớn đều đang đứng trên một “lớp học” vô hình, nơi học sinh là con trẻ và bài giảng chính là cách chúng ta sống.

Trước khi mong con trở thành người tử tế, có lẽ người lớn phải học cách sống tử tế một cách nhất quán — ngay cả trong những điều nhỏ đến mức tưởng như không ai để ý, nhưng trẻ con thì luôn nhìn thấy.

---