XU HƯỚNG “KINH TẾ XE BÁN HÀNG CÔNG NGHỆ” TẠI VIỆT NAM: TỪ HÀNG RONG TRUYỀN THỐNG ĐẾN MÔ HÌNH SỐ HÓA VIVINA FOOD

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang lan rộng trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế, một xu hướng mới đang dần hình thành tại Việt Nam: kinh tế xe bán hàng công nghệ. Nếu trước đây hình ảnh xe đẩy, gánh hàng rong gắn với hoạt động buôn bán nhỏ lẻ, thiếu kiểm soát thì ngày nay, cùng với sự hỗ trợ của công nghệ số và nền tảng quản trị dữ liệu, mô hình này đang được “nâng cấp” thành một hệ thống kinh doanh có thể quản lý, truy xuất nguồn gốc và kết nối trực tiếp với nhà sản xuất.

Một trong những mô hình đáng chú ý trong xu hướng này là VIVINA FOOD, hệ thống xe thực phẩm an toàn được phát triển nằm trong hệ sinh thái của Nền tảng số Quốc gia VIVINA. Mô hình này được xem như một thử nghiệm cho hướng tiếp cận mới: biến xe bán hàng di động thành “điểm dịch vụ số” trong nền kinh tế nền tảng.
Kinh tế hàng rong từ lâu đã là một phần của đời sống đô thị tại Việt Nam. Tại các khu công nghiệp, cổng trường học hay khu dân cư đông đúc, xe bán hàng di động cung cấp thực phẩm nhanh, tiện lợi với chi phí thấp. Tuy nhiên, mô hình này cũng tồn tại nhiều hạn chế: khó kiểm soát an toàn thực phẩm, nguồn gốc hàng hóa không rõ ràng, thanh toán chủ yếu bằng tiền mặt và thiếu sự kết nối với hệ thống quản lý.
Những năm gần đây, sự phát triển của thanh toán không tiền mặt, thương mại điện tử và nền tảng quản lý dữ liệu đang mở ra khả năng tái cấu trúc mô hình này. Xe bán hàng không chỉ là nơi giao dịch trực tiếp mà còn có thể trở thành một điểm giao nhận trong chuỗi cung ứng số.
VIVINA FOOD được thiết kế như một “cửa hàng đa tiện ích di động”, kết nối trực tiếp nhà sản xuất - xe bán hàng - người tiêu dùng thông qua nền tảng số, cho phép quản lý đơn hàng, tồn kho và thanh toán theo thời gian thực. Ở góc độ xu hướng, đây chính là sự kết hợp giữa kinh tế vỉa hè truyền thống và kinh tế nền tảng (platform economy).
Trên thế giới, “kinh tế xe bán hàng công nghệ” đã xuất hiện từ nhiều năm trước, đặc biệt trong ngành food truck tại Mỹ, châu Âu và châu Á. Tại Mỹ, các xe food truck thường sử dụng nền tảng số để quản lý hoạt động kinh doanh. Khách hàng có thể theo dõi vị trí xe, đặt món qua ứng dụng và thanh toán trực tuyến. Một số thành phố lớn như Los Angeles hay New York thậm chí còn có các bản đồ số dành riêng cho food truck, giúp người tiêu dùng tìm kiếm và đặt hàng dễ dàng.
Ở châu Á, mô hình này được tích hợp sâu hơn với các nền tảng thương mại điện tử và thanh toán di động. Tại Trung Quốc, nhiều xe bán đồ ăn đường phố hoạt động thông qua hệ sinh thái của các siêu ứng dụng, cho phép khách hàng đặt hàng online và nhận hàng trực tiếp tại xe. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc số hóa kinh tế đường phố.
Trong khi đó, tại Nhật Bản và Hàn Quốc, food truck thường được tổ chức theo dạng chuỗi nhượng quyền, với tiêu chuẩn vệ sinh, nhận diện thương hiệu và hệ thống quản lý thống nhất.
So với các mô hình quốc tế, điểm khác biệt của mô hình tại Việt Nam nằm ở việc gắn xe bán hàng với các mục tiêu sinh kế và phát triển cộng đồng, đồng thời tích hợp với hệ sinh thái kinh tế số trong nước.
VIVINA FOOD và thử nghiệm “xe bán hàng công nghệ 5.0”
VIVINA FOOD được xây dựng như một mô hình khởi nghiệp vốn nhỏ, trong đó xe bán hàng đóng vai trò là điểm dịch vụ số đa chức năng. Không giống xe bán hàng rong truyền thống, mô hình này kết nối trực tiếp nhà sản xuất với điểm bán. Hệ thống được thiết kế theo hướng giảm bớt khâu trung gian, giúp nhà sản xuất đưa hàng hóa trực tiếp tới các xe bán hàng. Điều này không chỉ giúp tối ưu giá bán mà còn tăng khả năng kiểm soát, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin. Người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa thông qua hệ thống mã QR và nền tảng số.

Bên cạnh tiền mặt, hệ thống cho phép thanh toán bằng chuyển khoản, Xu tích lũy, thẻ tích lũy tiêu dùng tích lũy hoặc voucher điện tử. Khách hàng có thể đặt hàng online và nhận tại xe - mô hình “online to offline” (O2O) vốn đang phổ biến trong thương mại hiện đại. Nhờ đó, xe bán hàng không chỉ là nơi bán thực phẩm mà còn trở thành điểm giao nhận hàng hóa, thanh toán và dịch vụ số trong hệ sinh thái nền tảng. Một điểm đáng chú ý của mô hình này là việc hướng tới tạo sinh kế cho nhiều nhóm đối tượng trong xã hội như thanh niên, sinh viên, phụ nữ hoặc người lao động muốn khởi nghiệp quy mô nhỏ.

Ở góc độ kinh tế, đây là cách tiếp cận khá giống với mô hình “micro-franchise” (nhượng quyền siêu nhỏ) đang được nhiều quốc gia đang phát triển áp dụng. Mô hình này cho phép người tham gia kinh doanh với chi phí thấp nhưng vẫn tận dụng được thương hiệu và hệ thống quản lý chung.

Sự xuất hiện của mô hình tiên phong, xe thực phẩm an toàn VIVINA FOOD cho thấy kinh tế đường phố có thể được tái định nghĩa trong kỷ nguyên số. Thay vì coi hàng rong là khu vực kinh tế phi chính thức khó quản lý, việc áp dụng công nghệ có thể biến nó thành một phần của hệ thống thương mại hiện đại, nơi dữ liệu giao dịch, nguồn gốc sản phẩm và dòng tiền đều được số hóa. Mô hình này không chỉ giúp cải thiện an toàn thực phẩm mà còn mở ra cơ hội kết nối sản phẩm địa phương, đặc sản vùng miền và hàng OCOP với người tiêu dùng đô thị.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển kinh tế nền tảng, “kinh tế xe bán hàng công nghệ” có thể trở thành một hướng đi mới - nơi công nghệ không thay thế hoàn toàn mô hình kinh doanh truyền thống, mà giúp nâng cấp và chuẩn hóa nó.

---