1. Giới thiệu về chùa Long Sơn Nha Trang Địa chỉ: 22 đường 23 Tháng 10, phường Tây Nha Trang, Khánh Hòa Giá vé tham quan: Chùa Long Sơn giá vé miễn phí và giờ mở cửa tự do, vì vậy du khách có thể ghé thăm bất cứ thời điểm nào trong ngày. Chùa Long Sơn được biết tới với cái tên chùa Phật Trắng. Ngôi chùa Nha Trang này tọa lạc ở địa chỉ ở số 22 đường 23 Tháng 10,phường Tây Nha Trang, ngay dưới chân núi Trại Thủy. Nơi đây bao gồm chùa Long Sơn phía dưới và một ngôi chùa khác có tên là Hải Đức phía trên. Chùa Long Sơn địa chỉ tại phường Tây Nha Trang (Ảnh: Sưu tầm) Chùa Long Sơn được xây dựng vào thế kỷ 19, mang trong mình những nét kiến trúc điêu khắc độc đáo, tinh tế từ thời xa xưa. Trải qua hàng trăm năm sau nhiều lần trùng tu, ngày nay chùa Long Sơn đã được chứng nhận là ngôi chùa có tuổi thọ lớn bậc nhất Việt Nam. Đứng từ vị trí cao nhất đưa mắt nhìn ra xa, du khách sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp nhộn nhịp của Nha Trang xinh đẹp. Vì vậy ngôi chùa này đã trở thành một trong những địa điểm du lịch Nha Trang hấp dẫn thu hút rất nhiều du khách thập phương ghé thăm. Đứng trên đỉnh đồi, từ vị trí tượng Phật cao nhất, du khách có thể đưa mắt ngắm toàn cảnh phố Nha Trang (Ảnh: Sưu tầm) 2. Phương tiện di chuyển đến chùa Long Sơn Để tới chùa Long Sơn, bạn có thể lựa chọn thuê xe máy. Với giá khoảng 120.000 VNĐ đến 200.000 VNĐ/ngày/chiếc xe máy, du khách đã có thể tự mình di chuyển một cách tiện lợi và ghé thăm những địa điểm du lịch hấp dẫn gần đó. Ngoài ra, để thuận tiện và nhanh chóng bạn có thể lựa chọn di chuyển bằng taxi và du khách đừng quên sử dụng dịch vụ vận chuyển uy tín của Xanh SM taxi. Dịch vụ taxi Xanh SM được nhiều du khách ưa chuộng sử dụng để di chuyển, tham quan, khám phá Nha Trang (Ảnh: Sưu tầm) 3. Chùa Long Sơn có gì thu hút du khách? Khi đến với Nha Trang, không ít du khách đã được nghe tới bài ca dao được rất nhiều người dân truyền tai nhau: "Ai về viếng cảnh Khánh Hòa Long Sơn nên ghé, Tháp Bà đừng quên Kim Thân Phật Tổ nhớ lên Nhìn ông Phật trắng ngồi trên lưng trời". Ngôi chùa Long Sơn là điểm đến của rất nhiều du khách trong chuyến du lịch Nha Trang ngắn ngày. Ngôi cổ tự này sở hữu kiến trúc mang đậm nét Á Đông, bức tượng Phật chùa Long Sơn màu trắng lớn nhất Việt Nam, nhìn từ trên cao du khách sẽ được chiêm ngưỡng toàn cảnh Nha Trang sôi động náo nhiệt. Cùng mình khám phá ngay những điều thú vị về ngôi chùa Long Sơn Nha Trang nhé! 3.1. Công trình cổ tự trăm năm tuổi mang đậm kiến trúc Á Đông Chùa Long Sơn ở Nha Trang có diện tích hơn 3000m2, mang nét kiến trúc độc đáo được chạm khắc ấn tượng, tỉ mỉ, đậm nét Á Đông. Hài hòa với công trình kiến trúc này là những hàng cây cổ thụ cao lớn, vươn tán lá tỏa bóng mát giúp cho không khí xung quanh chùa lúc nào cũng trong lành và rất mát mẻ. Không gian yên bình, thanh tịnh của chùa Long Sơn (Ảnh: Sưu tầm) Điểm ấn tượng đầu tiên khi bước vào chùa Long Sơn, hiện ngay ra trước mắt bạn sẽ là những tháp đá, trụ đèn, phù điêu được chạm khắc hoa văn tinh xảo kết hợp hài hòa với lối kiến trúc tinh tế của từng mái chùa. Bức tranh khảm sành sứ khắc mặt rồng trước chánh điện chùa Long Sơn (Ảnh: @verlena6685) Từ sân di chuyển tới chánh điện chính sẽ là hai lối bậc tam cấp, phía giữa là một bức tranh khảm sành sứ được khắc mặt rồng và chữ “Vạn”. Chánh điện chính của ngôi chùa tuy không quá nguy nga nhưng lại rất trang nghiêm, tượng Phật ngồi thuyết pháp được bày trí ở căn giữa điện thờ. Các pho tượng ở đây đều được làm bằng đồng với trọng lượng hơn 700kg và cao tới gần 2m. Ở vị trí chánh điện trung tâm còn lưu giữ 2 cây nến khổng lồ được điêu khắc rồng, hoa sen tinh xảo nặng tới 900kg, cao tới 3,4m - đây là cặp nến đã đạt được kỷ lục Việt Nam tới thời điểm hiện tại. Tượng Phật Tổ nhập Niết Bàn tại chùa Long Sơn (Ảnh: VnExpress) Đi theo lối phía bên phải của chùa Long Sơn, du khách sẽ di chuyển thêm 193 bậc tam cấp để tới đỉnh đồi. Dừng chân ở bậc tam cấp thứ 44 bạn sẽ được chiêm ngưỡng tượng Phật Tổ nhập Niết Bàn dài tới 7m và cao 5m. Phía sau pho tượng là hình ảnh bức phù điêu khắc 49 tỳ kheo đang chắp tay niệm Phật. Check-in ở bậc tam cấp trước chuông đại hồng chung chùa Long Sơn (Ảnh: @dianaakhabibullina) Đi thêm khoảng hơn 10 bậc tam cấp nữa sẽ là địa điểm chuông đại hồng chung có trọng lượng hơn 1500kg. Hàng ngày vào thời điểm sáng sớm hoặc chiều tối, tiếng chuông chùa sẽ được vang lên với đất trời khiến cho bao du khách ghé thăm cảm thấy tâm tịnh hơn, sâu lắng hơn và được an lạc nơi cửa chùa. Với những nét độc đáo của mình, chùa Long Sơn thu hút hàng nghìn lượt du khách ghé thăm mỗi năm. Du khách tới đây để tìm về một chút thanh tịnh, thể hiện lòng thành kính và đến cầu nguyện những điều tốt đẹp cho cuộc sống. 3.2. Tượng Kim Thân Phật Tổ Nha Trang - Pho tượng Phật ngoài trời lớn nhất Việt Nam Tọa lạc ở trên đỉnh đồi của chùa Long Sơn là bức tượng Kim Thân Phật Tổ Nha Trang (tượng Phật trắng) đang ngồi thuyết pháp được xây dựng vào năm 1963. Pho tượng này được xây bằng bê tông, có chiều cao khoảng 24m với phần đài sen cao 7m và có đường kính rộng 10m. Pho tượng Kim Thân Phật Tổ trên đỉnh đồi Trại Thủy ở chùa Long Sơn Khánh Hòa (Ảnh: VnExpress) Phía dưới đài sen tạc chân dung hòa thượng Thích Quảng Đức và 6 vị hòa thượng đã tự thiêu mình để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo Việt Nam vào năm 1963 của chính quyền Ngô Đình Diệm. Tượng Kim Thân Phật Tổ đã được công nhận là “tượng Phật ngoài trời lớn nhất Việt Nam”. Từ những ngày đầu mới được xây dựng, bức tượng Phật này được đánh giá là lớn nhất miền Trung. Từ phía xa xa, bức tượng hiên ngang với đất trời, đầy ấn tượng và trang nghiêm. Phía sau lưng pho tượng Kim Thân Phật Tổ tạc hai vị thần hộ pháp (Ảnh: VnExpress) Phía sau lưng tượng có lối vào với hai bên được tạc các vị thần hộ pháp. Đi vào phía bên trong đài sen, hiện ra trước mắt du khách là rất nhiều tượng Phật được điêu khắc trên tường. 3.3. Vãn cảnh chùa, chiêm ngưỡng toàn cảnh Nha Trang từ trên cao Đứng ở trên đỉnh đồi từ ngôi chùa Long Sơn, du khách sẽ được chiêm ngưỡng thiên nhiên xung quanh và toàn cảnh thành phố Nha Trang cũ thu gọn trong tầm mắt. Bạn hãy hòa mình cùng thiên nhiên, trải nghiệm không khí trong lành nơi cửa Phật để nhận lại được sự thanh tịnh trong tâm hồn, mọi ưu phiền đều được xóa tan nhanh chóng. Đừng quên check-in những tấm hình thật đẹp nhé (Ảnh: VnExpress) Với độ cao lý tưởng này, du khách có thể bắt trọn khung cảnh toàn thành phố Nha Trang cũ hiền hòa. Đừng ngần ngại check-in ngay những bức hình ấn tượng, lưu lại những kỉ niệm đáng nhớ tới ngôi chùa cổ Long Sơn lớn nhất Nha Trang nhé! 3.4. Gần các địa điểm tham quan nổi tiếng Nha Trang Trong bán kính 10km, du khách sau khi ghé thăm chùa Long Sơn có thể thuận tiện kết hợp tham quan, khám phá các địa điểm lân cận sau: 3.4.1. Viện Hải dương học Viện Hải dương học được biết tới như là một bảo tàng lưu giữ và sưu tầm hơn 20.000 mẫu vật của 4.000 loài sinh vật biển khác nhau. Tới đây, bạn đừng quên check-in với bộ xương cá voi cực lớn có chiều dài 28m, cao tới 3m và 48 đốt sống được phục chế và bảo tồn tại đây nhé! Check-in cùng bộ xương cá voi khổng lồ tại Viện Hải dương học (Ảnh: @bonbonximuoi) Đến với Viện Hải dương học, du khách sẽ được tham quan các khu thí nghiệm, ngắm các loài động vật biển quý hiếm và bổ sung được thêm rất nhiều kiến thức bổ ích về các loài sinh vật ngoài biển khơi. 3.4.2. Tháp Trầm Hương Tháp Trầm Hương mang trong mình lối kiến trúc 6 tầng cực kỳ ấn tượng với hình dáng bông hoa 5 cánh tuyệt sắc. Tầng 1 của tòa tháp nối liền với quảng trường lớn - nơi người dân, du khách tới vui chơi, chụp ảnh, ngắm cảnh biển. Phía chân tháp là 5 bức tượng mô phỏng lại hình những con sóng biển Nha Trang. Bốn tầng tiếp theo của tòa tháp lưu giữ, trưng bày các hình ảnh đẹp, ý nghĩa ghi lại những hoạt động bình dị của con người nơi đây. Ngoài ra, trong tháp còn trưng bày nhiều sản phẩm, chế phẩm hay các loại động thực vật biển cực kỳ quý hiếm. Check-in tháp Trầm Hương Nha Trang (Ảnh: @tangkwa.tkk) 3.4.3. Tháp Bà Ponagar Nằm trên một ngọn đồi có độ cao hơn 50m so với mực nước biển, tháp Bà Ponagar sở hữu 3 khu vực chính là: Tháp Cổng, khu tiền đình Mandapa và cuối cùng là khu đền tháp. Tuy nhiên, trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, ngày nay tháp Bà Ponagar chỉ còn 5 công trình chính ở khu Mandapa và đền tháp. Điểm ấn tượng trong kiến trúc của tháp Bà Ponagar đó chính là từng viên gạch đều có sự gắn kết chặt chẽ với nhau. Mỗi tòa tháp đều có thiết kế 4 tầng độc đáo và bên trong tháp là rất nhiều tượng nữ thần tạc bằng đá hoa cương, ngồi trên đài sen với sự uy nghi đến lạ kỳ. Tháp Bà Ponagar (Ảnh:@xkingmnx) 3.4.4. Nhà thờ Núi Nha Trang Nhà thờ Núi Nha Trang không chỉ là một nhà thờ tôn giáo mà còn được biết tới như một chứng minh lịch sử lâu đời. Nhà thờ được xây dựng theo lối kiến trúc phương Tây với chất liệu hoàn toàn từ những viên đá lập thể. Nhà thờ đá Nha Trang lên hình cực đỉnh thu hút giới trẻ check-in (Ảnh: Zing News) 4. Những lưu ý khi chiêm bái chùa Long Sơn Nha Trang Theo kinh nghiệm đi chùa Long Sơn của mình, khi tới đây bạn cần phải lưu ý những điều sau: Khi đi qua cổng tam quan để vào chùa, hãy đi bên phải và lúc về hãy đi sang bên trái, tuyệt đối không được đi cửa chính giữa. Tới chùa, bạn nên ăn mặc lịch sự, kín đáo, một số điện thờ sẽ yêu cầu bạn phải mặc quần dài mới cho vào để đảm bảo sự tôn nghiêm. Hãy đi giày dép tiện lợi để leo bậc tam cấp và có thể thuận tiện vào lễ ở các điện. Di chuyển, nói chuyện nhẹ nhàng, không được ồn ào. Ở chùa Long Sơn có rất nhiều tượng Phật, bạn không được tùy ý chạm tay hay leo trèo lên tượng và đặc biệt là không được tự ý gõ chuông của chùa. Đối với lễ cúng bái, bạn nên chọn những đồ thanh tịnh, tránh đồ mặn. Xếp đồ và đặt lễ theo đúng hướng dẫn của chùa. Ở bên ngoài chùa có chiếc đỉnh lớn, bạn hãy thắp hương tại đây, không được thắp trong điện sẽ ảnh hưởng tới không gian chùa và tượng Phật. Đứng từ vị trí cao nhất trên đỉnh đồi, bạn có thể ngắm được toàn cảnh thành phố Nha Trang cũ. Tại đây, bạn có thể chụp được những bức hình sống ảo cực đẹp đó nhé! Tuy nhiên, nếu bạn có ý định chụp khung cảnh trong chùa để giữ làm kỷ niệm thì hãy chú ý không nên tạo dáng quá phản cảm. Du lịch chùa Long Sơn hãy chuẩn bị trang phục lịch sự và thoải mái nhất nhé! (Ảnh: @t_nice_official) 5. Những câu hỏi thường gặp về chùa Long Sơn 5.1. Chùa Long Sơn xây dựng năm nào? Chùa Long Sơn được xây dựng vào năm 1886, ban đầu có tên là Đằng Long Tự. Trải qua nhiều lần trùng tu, chùa trở thành một trong những ngôi chùa nổi tiếng và linh thiêng bậc nhất tại Nha Trang. 5.2. Chùa Long Sơn Nha Trang có bao nhiêu bậc thang? Để lên đến chùa Long Sơn, du khách phải vượt qua khoảng 193 bậc thang. Dọc đường đi có nhiều điểm dừng chân và cảnh quan đẹp để tham quan, chụp ảnh. 5.3. Chùa Long Sơn Nha Trang ở đâu? Chùa Long Sơn tọa lạc tại số 22 đường 23 Tháng 10,phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, ngay dưới chân núi Trại Thủy. Chùa Long Sơn – ngôi chùa nổi tiếng bậc nhất Nha Trang với tượng Phật trắng khổng lồ (Ảnh: Sưu tầm) Theo VinPearl https://vinpearl.com/vi/chua-long-son-ngoi-chua-linh-thieng-dep-bac-nhat-nha-trang
Đình Phú Cang Lễ hội đình làng diễn ra hai dịp “Xuân Thu nhị kỳ” vào ngày 10 tháng 3 Âm lịch hàng năm nhằm cầu “Quốc thái dân an” và mưa thuận gió hòa; trong lễ hội cứ 3 năm tổ chức hát bộ một lần (tam niên đáo lệ). Lễ cúng Thu ở đình thường chọn ngày đẹp trong tháng 8 Âm lịch, đây là dịp cúng tạ ơn các bậc Tiền hiền, Hậu hiền. Đình được xây dựng trên vị trí cao, rộng ngay đầu làng. Đình nằm trong một khuôn viên khá rộng, trên một khu đất cao, diện tích khoảng 1.700m2, quay về hướng Đông Bắc. Từ ngoài nhìn vào di tích gồm các công trình kiến trúc: Nghi môn (cổng), Án phong, Đại đình, nhà Đông, nhà Tây. Đại đình được xây dựng theo kết cấu truyền thống với bộ khung gỗ có 04 cột gỗ lớn chính giữa trông rất bề thế, vững chắc đỡ lấy hệ mái có cổ lầu là kiến trúc truyền thống của Khánh Hòa. Cùng với mái ngói âm dương, hệ cửa theo kiểu “Thượng song hạ bản” và những hình tượng linh vật: Lưỡng long tranh châu, con nghê, con dơi trên đỉnh mái, bờ dải và các đầu đao nổi bật lên nền trời xanh biếc. Đó là những giá trị kiến trúc nghệ thuật cổ đặc sắc của đình làng Việt Nam. Ngoài yếu tố kiến trúc nghệ thuật còn được bảo lưu khá hoàn chỉnh trải qua hàng trăm năm chịu nhiều biến thiên, ngôi đình còn mang đậm dấu ấn lịch sử cách mạng qua các thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Đặc biệt, đây là một trong những di tích tiêu biểu của thời kỳ đầu Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại tỉnh Khánh Hoà nói chung và huyện Vạn Ninh nói riêng. Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương chống Pháp của vua Hàm Nghi, phong trào Cần Vương ở Khánh Hòa được các sĩ phu, văn thân yêu nước đứng lên tập hợp quần chúng nhân dân chống Pháp. Lãnh đạo phong trào là Bình Tây Đại tướng Trịnh Phong, và Phó tướng – tổng trấn phía Bắc Trần Đường. Ở Vạn Ninh và Ninh Hòa với sự chỉ huy của Tổng trấn Trần Đường đã đánh cho Pháp nhiều phen kinh hoàng và đình Phú Cang là nơi tập hợp quân sĩ tập luyện để đánh Pháp từ đèo Cả trở vào. Do thực dân Pháp được trang bị vũ khí tối tân, còn nghĩa quân chủ yếu sử dụng vũ khí thô sơ nên thế lực của nghĩa quân yếu dần và bị thực dân Pháp đàn áp, nghĩa quân phải rút lui. Năm 1886, quân Pháp không bắt được Trần Đường, nên ra sức đàn áp nhân dân và người nhà của Ông, Trần Đường đã ra hàng để thực dân Pháp không đàn áp nhân dân. Chúng đã giết ông và chặt đầu bêu ở chợ nhằm uy hiếp phong trào yêu nước. Sau khi ông chết, nhân dân đưa bài vị của Ông về thờ tại đình Phú Cang với tấm lòng thành kính tri ân vị anh hùng của địa phương. Năm 1930, Đảng cộng sản Việt Nam ra đời đã lãnh đạo phong trào cách mạng yêu nước của nhân dân ta. Năm 1936, một số Đảng viên Đảng Cộng sản đang hoạt động tại quê nhà, trong đó có đồng chí Mai Dương[1] đã tập hợp các đồng chí đảng viên tại đình Phú Cang để thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên tại huyện Vạn Ninh. Từ đây, đình Phú Cang là cơ sở hoạt động của Đảng bộ huyện Vạn Ninh trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp đến khi giành độc lập dân tộc. Năm 1945, để chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân, tổ chức Việt Minh ở đây đã tập hợp thanh niên tập luyện vào ban đêm ngay tại sân đình, có người canh gác, cảnh giới báo động khi Pháp đi tuần. Cũng tại sân đình là nơi tổ chức hội họp, học tập 10 chính sách Mặt trận của Việt Minh, qua đó giác ngộ cho nhân dân về tư tưởng cách mạng, lòng yêu nước, yêu quê hương và trách nhiệm của toàn dân đánh Pháp giải phóng dân tộc. Từ đó, khí thế phong trào cách mạng ngày càng lên cao. Khi thời cơ chín muồi, ngày 14/8/1945 Mặt trận Việt Minh ở Vạn Ninh đã tập hợp nhân dân Vạn Ninh về đình Phú Cang, sử dụng trống của đình để làm hiệu lệnh tập hợp nhân dân phát động nhất tề đứng lên giành chính quyền. Sau khi tiếng trống lệnh được phát đi, các tầng lớp nhân dân đã cùng nhau từ sân đình dương cao ngọn cờ đỏ sao vàng kéo về huyện phủ. Chỉ trong vòng một ngày với khí thế hừng hực của cách mạng, chính quyền thực dân và tay sai ở Vạn Ninh đã phải đầu hàng, giành chính quyền về tay nhân dân. Trong giai đoạn 1945 – 1954, đình Phú Cang vẫn là nơi luyện tập của tự vệ, du kích địa phương, tăng cường cho cho Mặt trận Nha Trang – Khánh Hòa 101 ngày đêm chống Pháp (23/10/1945 – 02/02/1946) và bổ sung lực lượng cho đơn vị 365 của Liên khu. Lực lượng này đã tham gia chiến đấu dũng cảm tạo nên trận đánh oanh liệt, diệt xe tăng, xe bọc thép của Pháp ở đèo Cổ Mã[2]. Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đình Phú Cang vẫn là địa điểm gắn liền với cách mạng ở địa phương. Tại đây là nơi nuôi dấu cán bộ cách mạng, tiếp nhận thương binh của trận đánh tết Mậu Thân năm 1968. Trong những năm 1971 – 1972, đình Phú Cang là căn cứ cơ sở cách mạng của các đồng chí ở căn cứ địa cách mạng Đá Bàn (Ninh Hòa – Vạn Ninh), hoặc từ Vạn Ninh qua đèo Cổ Mã sang Phú Yên. Từ những cơ sở hầm bí mật trong xã Vạn Phú và các xã lân cận, đây là địa điểm cung cấp tài liệu về chủ trương, chính sách của Đảng tuyên truyền, chỉ đạo cho cuộc kháng chiến ở các cơ sở cách mạng địa phương. Với những truyền thống đấu tranh cách mạng bao đời của nhân dân địa phương gắn liền với ngôi đình, đặc biệt là nơi phát động quần chúng nhân dân địa phương đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân sớm nhất ở Khánh Hòa, năm 1998 Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng đình Phú Cang là di tích lịch sử – văn hóa Quốc gia. Một số hình ảnh Đình Phú Cang: [1] Trong kháng chiến chống Mỹ là Bí thư tỉnh ủy Khánh Hòa, và là chủ tịch UBND tỉnh Phú Khánh sau những năm giải phóng. [2] Cách đình Phú Cang gần 10km về phía Bắc trên tuyến đường quốc lộ 1A – hiện nay tại đây đã xây dựng bia tưởng niệm Ninh Mã. Thực hiện: Đội hình tuyên truyền, giới thiệu các di tích, công trình văn hóa trọng điểm của Huyện đoàn Vạn Ninh Theo Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Khánh Hòa https://tinhdoankhanhhoa.org.vn/28424/
Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Trần Quý Cáp mãi mãi là tấm gương ngời sáng trong lịch sử dân tộc và mãi mãi là nét son hồng trong lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất Khánh Hòa. Đền thờ Trần Quý Cáp Khánh Hòa nằm ở đâu? Đền Trần Quý Cáp hay còn được nhắc đến với tên Trung Liệt Điện tọa lạc tại thị trấn Diên Khánh, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa. Đền được xây dựng ở khu vực Gò Chết Chém, cách cầu Sông Cạn (nay là cầu Trần Quý Cáp) khoảng 50m về phía Nam và cách di tích Thành Diên Khánh 1km về phía Tây Bắc. Tiểu sử Trần Quý Cáp Trần Quý Cáp lúc nhỏ tên là Nghị, sau đổi Quý Cáp, tự Dã Hàng, Thích Phu, hiệu là Thái Xuyên. Sinh năm 1870 (Canh Ngọ) tại thôn Thai La, làng Bất Nhị, nay là xã Điện Phước, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo nhưng hiếu học. Lúc tuổi trẻ, ông đã nổi tiếng là một trong sáu học trò lỗi lạc của cụ Đốc học Mã sơn Trần Đình Phong tại trường Thanh Chiêm cùng với Phạm Liệu, Nguyễn Đình Hiến, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng và Phan Quang. Năm 1904, đỗ Tiến sĩ, được vua Thành Thái bàn cờ "Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ, xuất thân đệ nhất danh" và biển "Ân tứ vinh quy". Năm 1905, ông cùng các đồng chí Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng định vào Nam hô hào công cuộc Duy Tân. Năm 1907, Ông làm Giáo thọ ở phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Ông khởi xướng cách mạng giáo dục, dạy chữ quốc ngữ, tổ chức tập thể dục, cải cách y phục gọn gàng vì thế ông bị thuyên chuyển vào Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa. Năm 1908, nhân dân Quảng Nam nổi lên xin sưu, kháng thuế, sau lan ra nhiều tỉnh. Thực dân Pháp và Nam triều thẳng tay đàn áp. Các nhà cách mạng ở địa phương gửi tin tức vào cho Ông. Thư bị phát giác, Ông bị bắt và bị khép vào tội mưu phản, lãnh án bị chém ngang lưng tại Khánh Hòa ngày 17 tháng 5 năm 1908 ( Mậu Thân ). Sau này, di hài Ông được bạn bè và thân nhân đưa về an táng tại quê nhà. Ông đã sống một đời khinh tài, trọng nghĩa, xứng đáng với tám chữ "Sanh ư đạo đức, Tử ư khí tiết". Ông mất đi, đất nước và tỉnh nhà mất đi một nhà yêu nước với chí hướng cải cách giáo dục, canh tân đất nước. Tổ Quốc biết ơn ông, nhân dân nhớ thương ông. Ngày nay, tên tuổi ông được đặt tên cho các con đường, trường học … trên cả nước.Năm 1970, nhân dân Khánh Hòa lập đền thờ Trần Quý Cáp cùng với hai người lãnh đạo phong trào Cần Vương Khánh Hòa là Bình Tây đại tướng Trịnh Phong và Tham tán quân vụ Nguyễn Khanh, bên cầu sông Cạn gọi là “Trung liệt điện”. Tổng quan về đền thờ Trần Quý Cáp Khánh Hòa nằm ở đâu? Đền thờ này được xây dựng năm Canh Tuất 1970, với cấu trúc tân thời không mang những nét kiến trúc cổ đặc trưng như miếu Trịnh Phong hay các ngôi miếu khác trong vùng, đền thờ Trần Quý Cáp Diên Khánh mang đậm nét tân thời, là sự kết hợp khéo léo giữa lối kiến trúc đền đài pha lẫn hiện đại. Năm 2003, nhân dịp kỷ niệm 350 năm thành lập tỉnh Khánh Hòa và để thuận tiện cho việc xây dựng lại cầu sông Cạn (nay là cầu Trần Quý Cáp), đền đã được di dời lùi vào phía trong cách khu đền cũ khoảng 50m. Miếu thấp nhỏ, xây theo lối cổ lầu, bốn mái kích thước bằng nhau quay theo 4 hướng. Bốn góc mái ở cổ lầu và mái hạ đều được đắp trang trí bằng các hoa văn, hoạ tiết rồng chầu đắp nổi theo lối tân thời. Miếu xoay về hướng Đông, nhìn xuống dòng sông Cạn. Trước miếu có cột cờ cao 3,5m, xây trên bồn nước hình lục giác. Hai bên cột cờ, mỗi bên đều có “Lư vọng liệu“ cao tới 1,5m, ba chân chắc chắn cấu trúc hình móng cọp đặt trên bệ đúc tròn. Đây cũng được chọn dùng nơi để đốt bài vị trong những ngày tế lễ, hoặc đốt thắp sáng trong những ngày nhang khói. Đền thờ Trần Quý Cáp có diện tích 12m2, toàn bộ nền đều được lát gạch hoa. Bên trong có một bảng hiệu lớn với dòng chữ “Trung nghị cảm nhận” được hiểu đơn giản là cảm phục người trung, bên cạnh đó là các câu đối cùng được đặt xung quanh vị trí này. Có rất nhiều câu đối ở đây được viết với ý nghĩa ca ngợi ý chí anh hùng, vì nước quên thân của những liệt sĩ. Những câu đối ở phía sau khám thờ được viết riêng cho Trần Quý Cáp để ca ngợi một người chí sĩ yêu nước, một nhà giáo dục lớn, có công với đất nước. Tại chính điện có khắc tên 3 vị liệt sĩ: Phía phải là Diên Khánh Cần Vương tham tán quân vụ Nguyễn Khanh; Ở chính giữa là Quảng Nam Sung Tân Định Giáo thọ Trần Quý Cáp; Phía trái là Khánh Hòa Cần Vương, nghĩa quân đại vương Trịnh Phong. Hai bên tường hồi giới thiệu một số hình ảnh về lăng mộ ở quê hương Trần Quý Cáp và văn thơ các bạn đồng lứa khóc thương cụ Trần khi nghe tin ông bị xử tử ở Khánh Hòa. Bên cạnh đền là cây lồng mức cổ thụ, nơi ghi dấu tội ác của chế độ thực dân phong kiến đã xử tử biết bao chiến sĩ trong các phong trào cách mạng nước ta; phía trên trước mặt đền đắp nổi 3 chữ “TRUNG LIỆT ĐIỆN”. Hằng năm, vào ngày 17/5 âm lịch, là ngày mất của chí sĩ Trần Quý Cáp, cấp ủy, chính quyền, đoàn thể, nhân dân và các em thiếu nhi của Thị Trấn và huyện Diên Khánh cùng gia đình đến thắp hương tưởng niệm người chí sĩ yêu nước Quảng Nam đã hy sinh trên mảnh đất Diên Khánh - Khánh Hòa. Đền thờ Trần Quý Cáp Khánh Hòa đã được Bộ văn hóa thông tin công nhận Di tích Lịch sử Văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1991. Chắc hẳn, với mỗi người dân của mảnh đất Diên Khánh thì đây là niềm tự hào về truyền thống yêu nước, lịch sử đấu tranh, xây dựng và bảo vệ quê hương đất nước. Với mong muốn gìn giữ và phát huy truyền thống quý báu từ đời xưa để lại cho đến nay, việc tôn tạo và bảo vệ di tích đền thờ Trần Quý Cáp không còn là trách nhiệm, mà là tình cảm của người dân Diên Khánh – Khánh Hòa thể hiện sự biết ơn đến vị chí sĩ yêu nước đã hi sinh độc lập cho dân tộc. Đến với Nha Trang ngoài tham quan những điểm du lịch hấp dẫn, bạn không nên bỏ qua một chuyến tham quan đền thờ Trần Quý Cáp Diên Khánh Khánh Hòa bạn nhé. Theo Nha Trang Today https://nhatrangtoday.vn/den-tho-tran-quy-cap-dien-khanh-khanh-hoa-post67
Nhân dịp đầu xuân năm mới Giáp Thìn, phóng viên Báo Người Lao Động có dịp mục sở thị những ngôi miếu nằm giữa cửa sông Cái, khám phá những tín ngưỡng dân gian của xứ Trầm Hương. "Mẫu Thoái cung" Du khách và kể cả người dân Nha Trang đứng trên Tháp Bà Ponagar nhìn xuống Sông Cái Nha Trang nhiều người thắc mắc miếu thờ giữa sông Cái, cạnh cầu Xóm Bóng là miếu gì? Hay đi ngang cầu Trần Phú nhìn ra vịnh Nha Trang, phía xa xa là miếu thờ nhấp nhô giữa cửa biển, nhiều người có thể chưa biết có gì trên đó? Ngôi miếu thờ giữa lòng sông Cái Nha Trang Khi chúng tôi hỏi về 2 ngôi miếu kỳ lạ này, nhiều người dù đã sinh sống ở Nha Trang hàng chục năm nay nhưng cũng lắc đầu không biết trên đó có gì? Chỉ những người ngư dân sống ở phường Xương Huân, Vĩnh Thọ, Vĩnh Phước mới "lờ mờ" cho biết mỗi lần ra biển thì họ thường lên đó thắp hương, khấn bái để cầu cho chuyến biển thành công. Tuy nhiên, khi thuê tàu cập miếu ở gần cầu Xóm Bóng vào dịp đầu xuân thì một không gian tín ngưỡng mở ra một cách thú vị. Trên miếu giữa sông Cái tạm thời được chia làm 3 khu vực gồm điện thờ chính, 3 am thờ nhỏ và khu hậu cần. Xung quanh được bao bọc bởi cây xanh, xen lẫn những tảng đá rất lớn như căn nhà. Ngôi miếu khi đến gần Theo bố trí của miếu trên sông Cái thì chính điện hướng ra phía đông, giữa miếu là bàn thời Mẫu Thoái Cung và Tam vị Tôn ông, trước miếu là lư hương lớn. Phía trái là khu hành lễ, nơi các hầu đồng chuẩn bị trang phục. Phía phải điện có am nhỏ thờ 3 vị là Cậu Út Thủy Cung, Cậu Tôn Thần và Cậu Thiên Sơn; am thờ 3 cô là Cô Bơ Thoải, Cô Năm Ngoại và Cô Sáu Thượng Ngàn; am thờ 5 tượng khác gọi là Ngũ Mẫu. Khu vực chính điện được một nhóm Hầu đồng – múa Bóng thực hành tín ngưỡng dân gian với giàn nhạc theo lối chầu văn, diễn tuồng. Người nghệ nhân mặc bộ trang phục trắng, đội khăn phủ kín đầu, sau đó nhảy múa theo điệu nhạc. Họ dâng lễ tạ trời đất và các vị Mẫu, Cô, Cậu trong miếu. Mẫu Thoải Cung được cho là cai quản vùng sông nước do đó ngư dân thường đến miếu trên sông Cái đề cầu xin Mẫu phù hộ độ trì khi ra biển. Người dân thực hành tín ngưỡng dân gian Am thờ 3 Cậu trên miếu giữa sông Cái Theo những người thực hành tín ngưỡng dân gian, điện thờ này là thờ Thánh Mẫu Đệ Tam là vị nữ thần tối cao thứ 3 trong Tam Tòa Thánh Mẫu của Tam, Tứ Phủ. Mẫu Thoải tức là Mẫu Thủy hay còn gọi là Thủy Cung Thánh Mẫu. Mẫu Thoải cai quản vùng sông nước do đó ngư dân thường đến miếu trên sông Cái đề cầu xin Mẫu phù hộ độ trì khi ra biển. Trong khi đó, 3 vị Tôn ông, được lý giải là Tam Phủ Vương Quan trong điện thần Tam, Tứ Phủ. Khi ngự đồng, ông mặc áo trắng thêu rồng, hổ phù; làm lễ tấu hương, khai quang, chứng sớ điệp. Do đó, khi có đại tiệc khai đàn mở phủ, người ta thỉnh quan về chứng đàn Thoải Phủ thì tất cả đều màu trắng. Theo ông Lê Văn Hoa, Phó giám đốc Sở Văn hóa Thể thao tỉnh Khánh Hòa, vùng đất Khánh Hòa, người Việt khi vào vùng đất Khánh Hòa đã mang theo tục thờ Mẫu và nghi lễ hầu đồng - múa Bóng. Tại đây, người Việt hòa nhập cùng tín ngưỡng thờ nữ thần Mẹ xứ sở (Pô Inư Nagar) của dân tộc Chăm và của người Việt (gọi là Thiên Y A Na Thánh Mẫu) qua đó đã làm nên tín ngưỡng thờ Mẫu ở Khánh Hòa đầy bản sắc và độc đáo. Tuy nhiên, hình thức múa Bóng của người Chăm và người Việt có nét khác nhau. Trong đó, hầu đồng ảnh hưởng văn hóa của người Việt. Cậu Tài, cậu Quý con bà Ponagar Rời miếu thờ giữa sông Cái Nha Trang, chúng tôi tiếp tục bắt tàu ra cửa biển. Ở đây có một khu miếu lớn mặt hướng về phía Đông. Theo các ngư dân, sau khi làm lễ ở miếu sông Cái nếu muốn vươn khơi xa, đi biển dài ngày thì phải ra miếu cửa biển này. Khu miếu khá rộng, nằm xung quanh bãi đá lớn ngay cửa sông Cái. Tàu thuyền muốn tiếp cận phải hết sức cẩn thận vì rất dễ va vào đá ngầm. Miếu thờ giữa cửa biển Nhìn từ phía trước miếu thờ cửa biển vào TP Nha Trang Trước khu miếu là hình dáng con tàu với Phật Tổ, bên cạnh là tượng Quan Âm Bồ Tát, dưới là tượng Địa Tạng. Ngoài ra còn có thờ thần Hổ Sơn Lâm. Khu chính điện khá cũ và khá kỳ lạ khi thờ một mũ vàng, 2 bên là 2 tượng thần khác. Gian chính được khắc vẽ với nhiều họa tiết rồng cuộn, 2 hàng binh khí và một chiếc chuông. Khu bên trái điện là thờ Thánh Mẫu phía dưới còn thờ Cô và Cậu. Ngư dân ở đây cho biết Cô và Cậu ở đây chính là con của Mẹ xứ sở Ponagar. Quan điểm này trùng với thông tin mà Sở Văn hóa Thể thao Khánh Hòa thông tin việc Di tích văn hóa lịch sử Tháp Bà Ponagar có Tháp Tây Bắc (phía sau Tháp chính, cao khoảng 9m) gọi là Dinh cô cậu. Nơi đó thờ 2 người con của Bà Thiên Y A Na (cách nói của người Việt). Khu vực thờ Thánh Mẫu và 2 Cô Quý Cậu Tài Theo nhiều nhà nghiên cứu khác lại cho rằng các khu vực miền Nam lại có tục thờ 2 cậu chứ không phải là cô cậu. Hai cậu Tài (Chài) và Cậu Quý (Trí) gọi là nhị vị công tử và cũng là con trai của Mẹ xứ sở Ponagar. Tượng hai cậu được thờ ở nhiều nơi thuộc khu vực Nam Bộ gắn với vùng sông nước. Người dân ở đây thường đến cầu bình an, may mắn ở Dinh Cậu trước khi ra khơi. Có nơi nói rằng hai cậu là thần tiên chuyển kiếp, hạ phàm giúp dân, mang đến may mắn, tài lộc; là vị thần bảo mệnh, bảo vệ vùng sông nước và người dân… Khu vực chính điện Tại khu vực chính điện đang thờ một chiếc mũ màu vàng. Thờ các bậc Tiền hiền, Hậu hiền Gian thờ Ngũ Mẫu Ở bên phải chính điện, là am thờ Ngũ Mẫu phía sau là thờ các bậc Tiền hiền Hậu hiền của địa phương. Theo người dân, thờ Ngũ Mẫu tức năm Bà: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Ngũ hành thần nữ đã được triều Nguyễn liệt vào tự điển và ban tặng sắc phong ở một số miếu ở Khánh Hòa. Ông Lê Văn Hoa, cho rằng ở Khánh Hòa người dân thực hành tín ngưỡng theo hình thức đa thần từ thờ Mẫu Thiên Y Ana, Mẫu Ngũ hành, thờ Phật, đến thần Nam Hải… Mỗi nới sẽ còn một hình thức tín ngưỡng khác nhau. Tuy nhiên, ở 2 miếu ở sông Cái gắn với ngư dân, nghề biển. Ngư dân thờ phụng cốt để an tâm ra biển, cầu mong chuyến biển bình yên, thuận buồm xuôi gió… Theo Báo Người Lao Động https://nld.com.vn/kham-pha-mieu-tho-giua-cua-song-cai-nha-trang-196240209035925591.htm
Tháp Bà Ponagar ở tỉnh Khánh Hòa. Ảnh tư liệu: Đặng Tuấn/TTXVN Đáng chú ý, việc Di tích Tháp Bà Ponagar được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt khẳng định giá trị lịch sử, tâm linh và kiến trúc độc đáo của công trình biểu tượng vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Trong chuỗi hoạt động Lễ hội văn hóa - du lịch biển 2025 đang được tỉnh Khánh Hòa tổ chức, Trung tâm đã tổ chức chuyên đề “Về miền di sản - Biểu diễn, trưng bày nghề thủ công truyền thống Gốm Bàu Trúc và Dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp” tại Di tích Tháp Bà Ponagar. Chuyên đề nhằm tôn vinh di sản văn hóa Champa - nền văn hóa được thể hiện qua hệ thống tháp cổ, nghệ thuật kiến trúc độc đáo cùng các làng nghề thủ công vẫn đang được gìn giữ, phát triển bởi cộng đồng người Chăm. Theo đó, khách tham quan được trực tiếp chiêm ngưỡng kỹ thuật làm gốm không dùng bàn xoay, nét đặc trưng của nghệ nhân làng Bàu Trúc của tỉnh Ninh Thuận, hay những tấm thổ cẩm rực rỡ của Mỹ Nghiệp - nơi mỗi sản phẩm là một mảnh ghép văn hóa truyền thống, kết tinh từ lịch sử và tâm hồn dân tộc. Không gian trưng bày mang đến trải nghiệm sinh động, gần gũi, giúp công chúng hiểu rõ hơn về “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” - Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp được UNESCO ghi danh năm 2022. Theo Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa Trần Đức Hà, lễ hội Tháp Bà Ponagar năm 2025 và các hoạt động văn hóa, nghệ thuật đã được tổ chức thành công tại thành phố Nha Trang thu hút và tạo dấu ấn cho hàng trăm nghìn lượt du khách, người hành hương và nhân dân địa phương đến tham quan, chiêm bái. Nhiều chương trình nghệ thuật truyền thống đặc sắc khác đã được tổ chức tại Di tích Tháp Bà Ponagar và danh thắng Hòn Chồng - Hòn Đỏ thu hút đông đảo người dân và du khách. Từ những điệu múa Chăm uyển chuyển, tiếng nhạc cụ dân tộc Chăm vang vọng, đến các màn trình diễn làm gốm, dệt thổ cẩm… đã tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu, sống động. Trên lĩnh vực chuyên môn, Trung tâm Bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa đẩy mạnh tu bổ, khảo sát nhiều di tích, gồm: đình Thanh Minh, thành cổ Diên Khánh, suối Tiên, biệt thự Cầu Đá... Đồng thời, đơn vị tham mưu xây dựng hồ sơ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt thành Diên Khánh và hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na” trình UNESCO công nhận. Từ tháng 12/2024 đến tháng 5/2025, Di tích Tháp Bà Ponagar và thắng cảnh Hòn Chồng thuộc địa bàn thành phố Nha Trang đã đón hơn 1,26 triệu lượt khách, tổng thu vé vào cổng hơn 42 tỷ đồng. Tháp Bà Ponagar - nơi lưu giữ tinh hoa kiến trúc Chăm và tín ngưỡng thờ Thiên Y A Na không chỉ là biểu tượng văn hóa của người dân Khánh Hòa mà còn là điểm đến đặc biệt trong hành trình khám phá di sản Việt Nam. Chuyên đề hình ảnh “Tháp Bà xưa và nay” được giới thiệu tại đây đã góp phần lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với vùng đất “rừng trầm - biển yến”. Theo Báo Tin tức và Dân tộc https://baotintuc.vn/van-hoa/no-luc-bao-ton-phat-huy-gia-tri-di-san-van-hoa-20250618083436603.htm
Quần thể khu di tích trong đó có Tháp chính (nằm giữa) cao 23m. (Ảnh: Dương Phúc) Ngày 17/1/2025 Phó Thủ tướng Chính Phủ Lê Thành Long đã ký quyết định số 152/QĐ-Ttg công bố xếp hạng di tích đặc biệt đợt 17 năm 2025 với 5 di tích trong đó có Di tích nghệ thuật Tháp Bà Ponagar tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa vốn được coi là niềm tự hào của người Chăm từ nhiều thế kỷ qua. Kiệt tác kiến trúc Chăm-pa lưu dấu ngàn năm lịch sử Tọa lạc trên đồi Cù Lao, thuộc phường Vĩnh Phước, thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, di tích Tháp Bà Ponagar được xây dựng khoảng từ thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII để thờ Nữ thần Ponagar-Mẹ Xứ sở của người Chăm. Trải qua hơn ngàn năm lịch sử, nơi đây không chỉ là trung tâm tín ngưỡng quan trọng mà còn lưu giữ những tinh hoa kiến trúc độc đáo của văn hóa Chăm-pa. Khu di tích là một quần thể kiến trúc được phân bố trên 3 mặt bằng: Tháp Cổng, Mandapa và khu đền tháp. Do biến động của lịch sử, hiện nay khu di tích còn lại 5 công trình kiến trúc cổ ở 2 mặt bằng: Mandapa và khu đền Tháp. Kiến trúc Mandapa có niên đại khoảng thế kỷ XI. Theo các nhà nghiên cứu, đây có thể là nơi các tín đồ chuẩn bị các lễ vật trước khi lên hành lễ ở các tháp phía trên. Tháp Đông Bắc (tháp Chính) được xây dựng lần đầu tiên vào các năm 813-817 và trải qua những biến cố của lịch sử, tháp đã được xây dựng lại vào khoảng giữa thế kỷ XI. Theo sử sách và những kết quả khảo sát thực địa, khu đền tháp này có tất cả 6 tháp. Ngoài 4 tháp hiện hữu, còn có 2 tháp ở khu vực phía sau, nhưng hiện nay chỉ còn nền móng của tháp cũ. Người Chăm gọi tháp là Kalan, dịch sang tiếng Việt nghĩa là đền, tháp. Tháp Đông Bắc (tháp Chính) cao khoảng 23m. Theo các nhà nghiên cứu, niên đại của tháp Chính được xây dựng lần đầu tiên vào các năm 813-817 và trải qua những biến cố của lịch sử, tháp đã được xây dựng lại vào khoảng giữa thế kỷ XI. Đây là ngôi tháp thờ Nữ thần Ponagar của người Chăm, còn theo truyền thuyết của người Việt, đây là nơi thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Tháp nam cao 18m, có quy mô lớn thứ hai trong toàn bộ tổng thể kiến trúc ở khu đền tháp Ponagar. Tháp có niên đại thế kỷ XIII, là nơi thờ thần Shiva. Theo truyền thuyết của người Việt gọi là tháp Ông, thờ chồng của Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Tháp Đông Nam là tháp có quy mô nhỏ nhất, cao 7,1m. Đây có thể là kiến trúc phụ trong quần thể kiến trúc này và thuộc loại muộn, khoảng thế kỷ XI-XII. Tháp thờ thần Skandha-con thần Shiva là vị thần tượng trưng cho sức mạnh, chiến tranh. Theo truyền thuyết của người Việt, tháp thờ ông bà Tiều là cha mẹ nuôi của Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Tháp Tây Bắc cao 9m, là ngôi tháp duy nhất còn khá nguyên vẹn về kiến trúc và trang trí. Đây là tháp thờ thần Ganesha-vị thần biểu tượng của may mắn, trí tuệ và hạnh phúc. Theo truyền thuyết của người Việt, tháp thờ Cô, Cậu (con của Thiên Y A Na Thánh Mẫu). Theo bia ký và khảo cổ học, tháp có niên đại xây dựng năm 817 song đã được trùng tu nhiều lần, nên niên đại cuối cùng khoảng thế kỷ XIII. Di tích Tháp Bà Ponagar không chỉ là nơi linh thiêng mà còn là điểm thu hút du khách trong và ngoài nước. (Ảnh: Dương Phúc) Di tích Tháp Bà Ponagar không chỉ là nơi linh thiêng mà còn là điểm thu hút du khách trong và ngoài nước. Bên cạnh những giá trị kiến trúc độc đáo, nơi đây còn thu hút bởi các hoạt động văn hóa như biểu diễn nghệ thuật múa Chăm, dệt thổ cẩm và đặc biệt là lễ hội Tháp Bà Ponagar được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012. Vị thế của di tích Tháp Bà Ponagar trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Việc di tích Tháp Bà Ponagar được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt đã nâng tầm vị thế của di tích không chỉ trong nước mà còn trên trường quốc tế. Di tích được ghi nhận những giá trị vượt thời gian và khẳng định nỗ lực của tỉnh Khánh Hòa trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích; đây cũng là động lực để tỉnh Khánh Hòa đẩy mạnh công tác bảo tồn, tôn tạo di tích trong những năm tiếp theo. Theo ông Trần Đức Hà, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa: “Trong những năm qua, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Tháp Bà Po nagar được Trung tâm Bảo tồn di tích quan tâm và thực hiện thường xuyên. Nơi đây đã trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của người dân khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Tuy nhiên, việc được được công nhận di tích quốc gia đặc biệt sẽ tạo điều kiện thuận lợi để những người làm công tác quản lý di tích Tháp Bà Ponagar huy động thêm các nguồn lực, xây dựng kế hoạch bảo tồn dài hạn gắn với phát triển du lịch bền vững”. Tháp Bà Ponagar không chỉ là một công trình kiến trúc đặc sắc mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa, tín ngưỡng của các dân tộc. Tháp Bà Ponagar - Biểu tượng văn hóa và niềm tự hào của Khánh Hòa Theo ông Lê Văn Hoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao: “Tháp Bà Ponagar là niềm tự hào của người dân Khánh Hòa. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc đặc sắc mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa, tín ngưỡng của các dân tộc. Việc di tích được công nhận di tích quốc gia đặc biệt là lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ di sản cho các thế hệ mai sau, là minh chứng cho sự trường tồn của giá trị văn hóa truyền thống”. Tháp Bà Ponagar không chỉ là nơi thờ Mẹ Xứ sở linh thiêng mà còn là điểm đến thu hút khách du lịch bởi vẻ đẹp kiến trúc cổ, không gian văn hóa cổ truyền và lễ hội mang đậm tính truyền thống. Đây là nơi mỗi chi tiết chạm khắc đều kể những câu chuyện văn hóa, đưa chúng ta ngược dòng lịch sử để cảm nhận và trân trọng di sản ngàn đời của dân tộc Việt Nam. Theo Báo Nhân Dân https://nhandan.vn/thap-ba-ponagar-di-san-ngan-nam-duoc-vinh-danh-di-tich-quoc-gia-dac-biet-post857184.html