Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê hướng tới danh hiệu Di sản thế giới

Sở hữu rất nhiều di tích thuộc các loại hình di chỉ cư trú đến kiến trúc tôn giáo cùng với hàng triệu di vật đã được phát hiện là những cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng hồ sơ Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê (tỉnh An Giang) trình UNESCO xem xét, ghi danh Di sản thế giới.

Óc Eo - Ba Thê được các nhà nghiên cứu xem là một trung tâm tiêu biểu của văn hóa Óc Eo gắn với bối cảnh vương quốc Phù Nam tồn tại trong khoảng thế kỷ I đến thế kỷ VII sau Công nguyên. Những phát hiện khảo cổ trong nhiều thập niên cho thấy tại đây có hệ thống di tích phong phú gồm: Dấu tích cư trú, kiến trúc tôn giáo, mộ táng, dấu vết sản xuất thủ công và các cấu phần hạ tầng liên quan đời sống đô thị cổ... 

Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê thể thiện được tính xác thực và toàn vẹn, lưu giữ một quần thể di tích, di vật và cảnh quan văn hóa, tự nhiên có giá trị đặc biệt, thể hiện chân thực đời sống vật chất và tinh thần của cư dân cổ vùng hạ lưu sông Mekong trong suốt gần một thiên niên kỷ. Hệ thống kênh đào, các gò cư trú, kiến trúc tôn giáo cùng hàng nghìn hiện vật gốm, đá, kim loại, thủy tinh… được phát hiện cho phép phục dựng tương đối đầy đủ về đời sống sinh hoạt, sản xuất, tổ chức xã hội, tôn giáo, tín ngưỡng, cũng như quan hệ giao thương quốc tế của cộng đồng cư dân cổ Óc Eo.

Tính đặc biệt và độc đáo của khu di tích thể hiện rõ đây là minh chứng nổi bật cho sự giao thoa văn hóa giữa phương Đông và phương Tây trong bối cảnh toàn cầu hóa cổ đại. Trong những thế kỷ đầu công nguyên, khi các tuyến thương mại quốc tế kết nối Trung Hoa, Ấn Độ, Trung Đông và Địa Trung Hải thông qua Đông Nam Á, Óc Eo đã phát triển thành một trung tâm sản xuất, thương mại, tín ngưỡng có vai trò liên vùng, liên châu lục.

Tổ hợp di tích này đại diện tiêu biểu cho mô hình cảng thị cổ với nhiều đặc trưng nổi bậ Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê hội tụ các tiềm năng to lớn để trở thành Di sản thế giới. Khu vực trung tâm Óc Eo - Ba Thê là một trong những cảng thị quan trọng và là trung tâm tôn giáo lớn, thể hiện bằng hàng chục di tích kiến trúc và khối lượng các loại hình di vật nhiều chất liệu. Đây là những cơ sở khoa học quan trọng để tiến hành xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới. 

Thời gian qua, Ban Quản lý di tích văn hóa Óc Eo triển khai nhiều hoạt động để nâng cao hồ sơ và đảm bảo hồ sơ bám sát chuẩn UNESCO. Tỉnh tổ chức hội thảo khoa học quốc tế ngày 30/7/2025 để tham vấn về giá trị nổi bật toàn cầu và tiêu chí đề cử. Ban Quản lý cũng tổ chức hội thảo góp ý bản thảo hồ sơ và kế hoạch quản lý ngày 4/9/2025. Đến ngày 24/11/2025, hội nghị khoa học lần thứ ba tại Hà Nội tiếp tục góp ý sâu cho hồ sơ và kế hoạch quản lý trước khi hoàn thiện.

Mới đây, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính đồng ý gửi Hồ sơ khoa học “Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê, tỉnh An Giang” tới UNESCO để đề nghị công nhận và ghi vào Danh mục Di sản thế giới. Phó Thủ tướng ủy quyền Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch rà soát kỹ, hoàn thiện và ký Hồ sơ khoa học gửi Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO theo quy định, bảo đảm chất lượng, thời hạn quy định. 

Bộ Ngoại giao, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện các thủ tục cần thiết để gửi Hồ sơ khoa học Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê, tỉnh An Giang tới Trung tâm Di sản thế giới UNESCO trước ngày 30/1/2026 theo quy định của Công ước Di sản thế giới 1972 và pháp luật về di sản văn hóa; 

Chú trọng phát huy vị trí, vai trò của Việt Nam trong các cơ chế điều hành của UNESCO; tích cực hỗ trợ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh An Giang và các cơ quan liên quan trong việc triển khai các biện pháp cần thiết nhằm tạo đồng thuận của quốc tế ủng hộ cho việc công nhận Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê là Di sản thế giới.

UBND tỉnh An Giang rà soát, chịu trách nhiệm toàn diện về nội dung, số liệu, tính chính xác của Hồ sơ khoa học "Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê" theo quy định của Công ước 1972 về Bảo tồn Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới của UNESCO và pháp luật về di sản văn hóa; 

Đồng thời chủ trì, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Ngoại giao, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam và các cơ quan liên quan tiếp tục triển khai các biện pháp cần thiết, tạo thuận lợi cho quá trình UNESCO thẩm định, công nhận Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê là Di sản thế giới; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những vấn đề vượt thẩm quyền theo quy định./.

Theo Tạp chí điện tử Thiên nhiên & Môi trường

https://thiennhienmoitruong.vn/khu-di-tich-khao-co-oc-eo-ba-the-huong-toi-danh-hieu-di-san-the-gioi.html