Hào khí xuân trong tranh ‘Thánh mã’

Tết Bính Ngọ 2026, ngắm tranh ngựa của họa sĩ Lê Trí Dũng không chỉ để thưởng thức hội họa, mà còn là cách gửi gắm ước vọng đầu xuân về một năm mới “mã đáo thành công”.

Mỗi độ Tết đến, Xuân về, khi sắc đào phai còn vương gió sớm, khi những ước vọng bình an, thịnh vượng lại được gửi gắm trong từng nén hương đầu năm, người Việt có thói quen tìm về những hình tượng linh vật mang ý nghĩa cát tường.

Với Tết Bính Ngọ 2026, hình tượng con ngựa, biểu trưng của của lòng trung thành, sự phóng khoáng và khát vọng vươn xa một lần nữa trở thành điểm tựa tinh thần trong đời sống văn hóa. Trong dòng chảy ấy, những bức tranh vẽ ngựa của họa sĩ Lê Trí Dũng hiện lên như một lời chúc xuân may mắn, cát tường.

Tết Bính Ngọ 2026, họa sĩ Lê Trí Dũng tham gia chuỗi triển lãm thường niên “Con giáp của tôi” do Hội quán Di sản tổ chức, một hoạt động văn hóa quen thuộc mỗi dịp Xuân về. Sau các phiên bản như “Lợn sung túc” (năm 2019), “Chuột” (năm 2020), “Mùa thứ 7” (năm 2025), triển lãm năm nay mang tên “Thánh mã”, giới thiệu khoảng 40 tác phẩm xoay quanh hình tượng con ngựa với những dáng vẻ, sắc thái hoàn toàn khác nhau…

Điểm đặc biệt của dòng tranh con giáp là cấu trúc mang tính biểu trưng cao: 11 con vật chuyển động xung quanh, ở trung tâm là linh vật của năm. Năm Ngọ, ngựa đứng ở vị trí chủ thể, làm điểm tụ linh khí, tạo nên bố cục vừa sinh động vừa giàu tính tín ngưỡng. Cách làm này không chỉ tạo nên nét riêng cho tranh của hoạ sĩ Lê Trí Dũng mà còn gợi nhớ dòng tranh dân gian Đông Hồ, nơi những con vật gần gũi như gà, lợn, trâu… từng gửi gắm ước vọng ấm no, sung túc của người nông dân Việt.

Tên gọi “Thánh mã” không chỉ gợi linh vật năm Ngọ, mà còn gắn với hình tượng Thánh Gióng, một trong Tứ bất tử của dân tộc Việt Nam. Hoạ sĩ Lê Trí Dũng tâm sự, từ ký ức tuổi thơ nằm trong lòng bà ngoại nghe kể chuyện Thánh Gióng, hình ảnh con ngựa sắt bay về trời đã in sâu trong tâm khảm ông.

Trong bức tranh chủ đạo của triển lãm “Thánh mã”, hình tượng con ngựa được khắc họa trong tư thế bay, miệng phun lửa, đánh đuổi giặc Ân, một biểu tượng mạnh mẽ của ý chí chống ngoại xâm và lòng tự hào dân tộc. Cùng gam màu đỏ rực, sắc màu của lửa, của phúc lộc và sinh khí, gợi nhiều liên tưởng đến ngựa Xích Thố trong văn hóa phương Đông. Theo phân tích của nhà phê bình mỹ thuật Quách Cường, hình tượng ngựa bay về hướng Tây Bắc, miệng phun lửa (Hỏa), trong năm Bính Ngọ thuộc hành Thủy, tạo nên thế kim sinh thủy, một điềm lành, báo hiệu nhiều thuận lợi cho dân tộc trong năm mới.

Giữa những bức tranh ngựa đầy khí phách, hoạ sĩ Lê Trí Dũng dành một tình cảm đặc biệt cho tác phẩm vẽ hai chú bộ đội tắm cho ngựa. Không còn là hình ảnh ngựa phi cùng mặt trời, ngựa lặng dưới vầng trăng, ngựa hòa trong hoa đào ngày Tết, trong gió, trong mây… bức tranh mở ra một khoảnh khắc đời thường nơi biên giới phía Bắc, sau giờ hành quân, những chiến sĩ biên phòng dắt ngựa xuống suối, con người và con vật gắn bó thân thiết.

Hoạ sĩ Lê Trí Dũng say sưa kể với phóng viên về ý tưởng vẽ bức tranh, ánh hoàng hôn bảng lảng sau những bụi lau, nước suối mát lành, mồ hôi một ngày dài được gột rửa. Những con ngựa “sung sướng” nghịch nước, còn người lính thì dùng chính chiếc mũ cối làm gáo múc nước, hắt lên lưng ngựa, một chi tiết giản dị mà giàu xúc cảm. Có cả những khoảnh khắc rất “đời”: Con ngựa đã được dắt lên bờ nhưng vẫn ngoái lại, lưu luyến nhìn con còn lại đang được tắm dưới suối. Chính những chi tiết nhỏ ấy đã làm nên linh hồn của bức tranh, nơi vẻ đẹp nghệ thuật hòa quyện với hơi thở cuộc sống.

Đặc biệt, tác phẩm được thể hiện trên hai chất liệu nền khác nhau, trong đó có vải bồi giấy giang, loại giấy thủ công được làm từ cây giang của đồng bào các dân tộc, vẫn còn in rõ những thớ xơ tự nhiên. Chất liệu mộc mạc ấy không chỉ tạo nên hiệu ứng thị giác độc đáo, mà còn mang đậm hơi thở văn hóa bản địa, như chính tinh thần xuyên suốt trong hội họa của họa sĩ Lê Trí Dũng.

Ít ai biết rằng, trước khi được biết đến như một họa sĩ nổi danh với đề tài ngựa, Lê Trí Dũng từng là lính xe tăng chiến đấu ở A Sầu, A Lưới (tỉnh Quảng Trị), “yết hầu” của đường Trường Sơn, nơi chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh và chất độc da cam. Nhiều đồng đội của ông sau chiến tranh con sinh ra bị dị tật, cùng nỗi ám ảnh đeo đẳng suốt đời. Năm 1978, khi người con đầu lòng của ông chào đời khỏe mạnh, lại đúng năm Ngọ, niềm vui ấy trở thành một động lực đặc biệt. Ông bắt đầu vẽ con ngựa đầu tiên như một cách tri ân cuộc đời, tri ân số phận và cũng là cách gửi gắm niềm tin vào tương lai. Từ đó đến nay, gần 47 năm, ngựa trở thành mạch sáng tác bền bỉ, không bao giờ cạn trong đời sống nghệ thuật của ông.

Họa sĩ Lê Trí Dũng chia sẻ, năm Bính Ngọ 2026 là một dấu mốc đặc biệt của dân tộc Việt Nam, được kỳ vọng là năm bản lề, năm dân tộc Việt Nam “vươn mình bay vào kỷ nguyên mới”. Trong tinh thần ấy, hình ảnh ngựa bay lên của Lê Trí Dũng không chỉ mang vẻ đẹp hội họa, phản ánh khí thế của thời đại, mà còn nhắc nhở về một nhiệm vụ lớn lao, đòi hỏi mỗi người dân Việt Nam đều phải nỗ lực vượt qua..

“Ngựa hiện lên với sức mạnh, tốc độ và khí thế phi như bay, nhưng đồng thời cũng mang bản chất hiền lành, trung thành, biểu trưng cho phúc, lộc, thọ. Từ lâu, người Việt đã gửi gắm khát vọng thành công và hanh thông vào hình ảnh quen thuộc “mã đáo thành công”... Chính điều đó tạo nên niềm phấn khởi chung trong xã hội, cũng là nguồn cảm hứng mạnh mẽ đối với những người nghệ sĩ như tôi. Khi vẽ ngựa, tôi đã đưa khí thế hào hùng của nhân dân, của dân tộc, để khắc họa tinh thần đổi mới và khát vọng vươn mình mạnh mẽ của Việt Nam trong thời kỳ mới…”, hoạ sĩ Lê Trí Dũng bộc bạch.

Theo Báo Tin tức

https://baotintuc.vn/van-hoa/hao-khi-xuan-trong-tranh-thanh-ma-20260216164802451.htm