'Nội chiến' gia đình vì hóa đơn tiền điện mùa hè

Tin nhắn thông báo tiền điện tháng 5 lên tới 4 triệu đồng khiến bà Thúy Hà, 65 tuổi, ở Hải Phòng bất ngờ. Trước đây, gia đình 6 người tốn khoảng 1,2 triệu đồng nhờ hệ thống điện mặt trời hỗ trợ bình nóng lạnh. Ngay cả dịp Tết, mức tiêu thụ cao nhất cũng dừng ở 1,5 triệu đồng.

Nguyên nhân là hai cháu nội nghỉ hè ở nhà giữa đợt nắng nóng, gia đình phải bật 4 điều hòa liên tục. Số tiền điện chiếm quá nửa lương hưu buộc bà phải rút tiền tiết kiệm để chi trả. "Thu nhập không dư dả, nay lại phải lẹm vào khoản phòng thân", bà nói.

Để cắt giảm chi phí, bà Hà ra quy định tiết kiệm điện. Phòng khách thành không gian sinh hoạt chung, bật một điều hòa ở 26 độ C kèm quạt gió. Bà giấu điều khiển của cả ba chiếc điều hòa phòng ngủ để không ai sử dụng được. Tối đến, cả nhà trải chiếu ngủ dưới tầng một. Bàn học của các cháu cũng được dời xuống đây.

Chiếc bếp từ cũng được đổi sang dùng bếp gas cũ, ưu tiên món luộc, hạn chế kho, hầm. Cuối tuần, cả nhà ra trung tâm thương mại để tránh nóng, giảm sử dụng thiết bị điện trong nhà.

Tuy nhiên, không gian 30 m2 nảy sinh bất tiện khi trẻ em cần yên tĩnh học bài, trong khi người lớn xem tivi. Con trai và con dâu phàn nàn việc mẹ khắt khe và đề nghị ra ở riêng.

Tờ hóa đơn tiền điện 5,6 triệu đồng cũng khiến vợ chồng chị Trần Hằng, 52 tuổi, ở Nghệ An rơi vào "chiến tranh lạnh". Khoản chi này chiếm hơn 30% tổng thu nhập 18 triệu đồng của gia đình.

Nhà có 6 người sống cùng mẹ chồng 80 tuổi. Giữa đợt nóng hồi cuối tháng 5, người chồng bật điều hòa phòng mẹ cả ngày. Cùng lúc, 4 người cháu họ từ quê ra chơi khiến ba máy lạnh luôn hoạt động.

Chị Hằng đề xuất dồn cả nhà xuống phòng khách sinh hoạt. Người chồng không đồng ý do lo ảnh hưởng giấc ngủ của mẹ và sợ họ hàng chê trách khâu tiếp đón các háu. "Chồng chỉ muốn thoải mái, tôi lại gánh áp lực cân đối chi tiêu", chị Hằng cho biết.

Báo cáo của Tổng công ty Điện lực miền Bắc cho thấy, đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026 có lúc lên tới 43 độ C. Công suất tiêu thụ cực đại đạt 20.482 MW vào ngày 27/5, tăng 28,5% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng điện ngày cao nhất đạt 442,3 triệu kWh. Nhiều địa phương ghi nhận mức tiêu thụ tăng vọt như Hà Tĩnh (40,9%), Thanh Hóa (36,2%), Nghệ An (35,9%), Hải Phòng (27,6%). Đại diện EVN Hà Nội lý giải, nhu cầu làm mát bằng điều hòa liên tục, đặc biệt vào ban đêm, tác động trực tiếp đến hóa đơn tiền điện. Khảo sát của VnExpress với hơn 600 độc giả ghi nhận 16% gia đình lục đục vì chi phí điện cao, 13% cãi vã do thói quen sử dụng khác biệt.

Chuyên gia tâm lý Thu Thảo (TP HCM) cho rằng thời tiết cực đoan kết hợp hóa đơn tiền điện tăng cao dễ làm mâu thuẫn gia đình bùng phát. Trong trường hợp tại Nghệ An, xung đột nảy sinh do hai bên không tìm được giải pháp dung hòa.

Nhưng theo chuyên gia, hóa đơn điện không phải nguyên nhân chính mà là "ngòi nổ" cho những áp lực dồn nén. "Khi thiếu sự thấu hiểu, gánh nặng của người quản lý tài chính sẽ biến thành mâu thuẫn", bà nói.

Chuyên gia tài chính Lâm Tuấn (Hà Nội) đánh giá đây là sự thay đổi cấu trúc chi tiêu mùa hè. Trẻ nghỉ học dẫn đến chi phí ăn uống, giải trí, điện nước đồng loạt tăng. Việc hóa đơn điện gây mâu thuẫn thường xảy ra ở những gia đình thiếu kế hoạch ngân sách. "Việc thiếu các quỹ dự phòng, quản lý theo kiểu ăn đong, tiêu hết số tiền mình có sẽ đối mặt với áp lực tâm lý nặng nề, dễ nảy sinh cãi vã", ông Tuấn nói.

Trước các xu hướng cực đoan như thắt lưng buộc bụng quá mức hoặc vội vã đầu tư năng lượng mặt trời, ông Tuấn cho biết cả hai phương án đều có hạn chế. Việc cắt giảm nhu cầu thiết yếu gây xáo trộn sinh hoạt, ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu suất lao động của các thành viên gia đình. Ngược lại, chi hàng trăm triệu đồng lắp điện mặt trời mà chưa tính toán thời gian hoàn vốn là sai lầm phổ biến khi giải quyết sự bất tiện ngắn hạn.

Chuyên gia khuyên các gia đình nên lập ngân sách cả năm. "Mỗi gia đình cần thiết lập một quỹ dự phòng chi phí mùa vụ từ đầu năm để giảm áp lực khi hóa đơn xuất hiện", ông Tuấn nói.

Áp lực này cũng xuất hiện tại căn hộ thuê của Thùy Trang, 25 tuổi, ở Hà Nội. Trong thời gian nghỉ thai sản, Trang sử dụng điều hòa liên tục. Tháng 5, lượng điện tiêu thụ là 500 số, tiền điện chạm mốc 2 triệu đồng, gấp đôi các tháng trước.

Tổng thu nhập hai vợ chồng 20 triệu đồng phải chi trả 6 triệu đồng tiền nhà, gần 3 triệu đồng tiền điện nước cùng chi phí bỉm sữa. Người chồng kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị làm mát khiến hai người mâu thuẫn.

Để giải quyết, họ thống nhất mỗi tháng trích một triệu đồng vào quỹ dự phòng để bù đắp chi phí mùa nóng. "Không còn cách nào khác ngoài việc chủ động thích ứng", Trang nói.