Thương mại điện tử và bán lẻ Việt Nam: Bước vào “vùng thận trọng”

Năm 2026, thị trường thương mại điện tử Việt Nam có thể trở thành một cuộc “đại sàng lọc” khi các quy định, tiêu chuẩn kinh doanh trên sàn được siết chặt hơn.

Từ tăng trưởng nhanh sang sàng lọc và chuẩn hóa

Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, sẽ chính thức hoàn thiện khung pháp lý về TMĐT tại Việt Nam. Luật mới tập trung siết chặt quản lý hoạt động livestream, tiếp thị liên kết, thương mại điện tử xuyên biên giới và yêu cầu các nền tảng nước ngoài phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng Phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, một trong những điểm mới quan trọng của Luật TMĐT là phân loại rõ 4 loại hình. Nền tảng bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian (sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại); mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán và nền tảng tích hợp đa chức năng. Việc phân loại này là cơ sở xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng.

Nghĩa vụ chung cho các nền tảng như minh bạch thông tin sản phẩm, phối hợp với cơ quan quản lý khi có vi phạm, kiểm soát rủi ro và gỡ bỏ kịp thời nội dung sai phạm. Đặc biệt, Luật yêu cầu lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 3 năm, kể cả khi gian hàng đã ngừng hoạt động.

Đáng chú ý, Luật xác định 3 nhóm chủ thể chịu điều chỉnh trực tiếp: chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng. Chủ nền tảng phải công khai quy chế hoạt động, xác thực danh tính người bán, có công cụ kiểm soát nội dung livestream và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia...

"Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền" - đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thông tin.

Ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số nhấn mạnh, năm 2026 là năm “bản lề” khi Luật TMĐT bước vào giai đoạn thực thi, đồng thời mở đầu triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia 2026 - 2030 theo định hướng xanh - tuần hoàn - bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng. Trọng tâm giai đoạn này là tổ chức triển khai thống nhất, thông suốt từ trung ương đến địa phương, bảo đảm “rõ trách nhiệm và rõ kết quả”.

Kết quả từ cuộc khảo sát thường niên công bố cuối tháng 1/2026 của Công ty CP Công nghệ Sapo, thực hiện với 15.000 nhà bán hàng trong lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ ăn uống, cho thấy, 57,3% nhà bán hàng đã tiếp cận và nắm được các thông tin cơ bản liên quan đến thuế và HĐĐT. Tuy nhiên, vẫn còn tới 42,7% thừa nhận chưa thực sự hiểu rõ các loại thuế, nghĩa vụ thuế cũng như phương pháp tính và kê khai.

Khoảng trống về hiểu biết này nhanh chóng chuyển hóa thành khó khăn trong vận hành. Nhiều nhà bán hàng phản ánh áp lực phát sinh khi phải bổ sung quy trình xuất HĐĐT, kê khai và đối soát thuế vào hoạt động kinh doanh hàng ngày. Bên cạnh yếu tố nghiệp vụ, chi phí tuân thủ cũng trở thành mối lo đáng kể, đặc biệt đối với các mô hình kinh doanh nhỏ và vừa.

Dữ liệu khảo sát cho thấy, HĐĐT đã được sử dụng rộng rãi trong hoạt động bán lẻ. Có tới 47,05% nhà bán hàng phát hành trên 10.000 hóa đơn mỗi năm, phản ánh quy mô giao dịch lớn và mức độ phụ thuộc cao vào hệ thống HĐĐT. Khoảng 45% nhà bán hàng đang ở giai đoạn triển khai ban đầu, với số lượng từ 1.000 đến dưới 10.000 hóa đơn mỗi năm, cho thấy xu hướng mở rộng kinh doanh song hành với nhu cầu chuẩn hóa quản trị.

Khi lựa chọn nhà cung cấp HĐĐT, chi phí là tiêu chí được ưu tiên hàng đầu, với 73% nhà bán hàng lựa chọn. Tiếp theo là tính dễ sử dụng và khả năng tích hợp với phần mềm quản lý bán hàng (61,9%). Những con số này phản ánh rõ tâm lý chung: ưu tiên giải pháp đơn giản, dễ triển khai, hạn chế xáo trộn vận hành trong bối cảnh yêu cầu pháp lý ngày càng chặt chẽ.

Cùng với thuế, AI là yếu tố được nhắc đến nhiều nhất khi nói về tương lai kinh doanh bán lẻ. Tuy nhiên, theo khảo sát của Sapo, AI hiện vẫn chủ yếu được nhà bán hàng nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ doanh thu và hiệu quả ngắn hạn, thay vì trở thành trụ cột quản trị.

Các nhóm công việc được ưu tiên ứng dụng AI nhiều nhất gồm marketing và quảng cáo (59,9%), phân tích dữ liệu và báo cáo (52,0%), chăm sóc khách hàng (47,1%). Đây đều là những khâu dễ thử nghiệm, dễ nhìn thấy hiệu quả và ít tác động đến cấu trúc vận hành cốt lõi.

Ngược lại, các nghiệp vụ nền tảng như tối ưu vận hành đa kênh (24,9%), dự báo nhu cầu và quản lý tồn kho (24,4%) lại nhận được mức độ quan tâm thấp hơn. Điều này cho thấy AI hiện mới được tiếp cận như công cụ tác nghiệp, chưa được tích hợp sâu vào hệ thống quản trị bán lẻ.

Thận trọng

Nhà bán hàng đang nghiêng về các kênh có chi phí triển khai thấp, linh hoạt và khả năng tạo đơn nhanh. Tuy nhiên, bán hàng đa kênh cũng kéo theo độ phức tạp cao hơn trong quản lý dữ liệu, tồn kho, đơn hàng, dòng tiền và nghĩa vụ thuế, nơi các yêu cầu về công nghệ và tuân thủ giao thoa trực tiếp.

Hiện nay phần lớn nhà bán hàng lựa chọn duy trì quy mô hiện tại hoặc mở rộng theo chiều sâu, tập trung tối ưu vận hành, kiểm soát chi phí và rủi ro thay vì tăng trưởng nóng.

Nhận định về xu hướng này, ông Đỗ Duy Ngọc - Trưởng phòng Công nghệ thông tin, Công ty Cổ phần Elmich cho rằng: Năm 2026, bán lẻ sẽ được dẫn dắt bởi sự kết nối dữ liệu giữa sản xuất, bán lẻ, hậu mãi, cùng với vai trò ngày càng lớn của AI trong vận hành. Với các doanh nghiệp lớn như Elmich, việc chuẩn hóa và tự động hóa hậu mãi sẽ biến trải nghiệm sau mua thành lợi thế cạnh tranh.

Bà Nguyễn Dạ Quyên - Giám đốc Công ty tư vấn quản trị cung ứng CEL nhận định: AI đang đóng vai trò như chất xúc tác mạnh cho khởi nghiệp, giúp giảm chi phí ban đầu và rút ngắn thời gian thử nghiệm. Tuy nhiên, nhận định này là đúng nhưng chỉ đúng ở điểm xuất phát. Theo bà Quyên, khi rào cản gia nhập thị trường ngày càng thấp, năng lực tổ chức hệ thống, quản trị dữ liệu, kiểm soát rủi ro và tuân thủ pháp lý mới là yếu tố tạo khác biệt.

Theo Báo Đại đoàn kết

https://daidoanket.vn/thuong-mai-dien-tu-va-ban-le-viet-nam-buoc-vao-vung-than-trong.html

---